Dspace

Türkiye Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümleri Lisansüstü Tez Arşivi >
Türkiye Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümleri Lisansüstü Tez Arşivi >
Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü >

Bu öğeden alıntı yapmak, öğeye bağlanmak için bu tanımlayıcıyı kullanınız: http://bbytezarsivi.hacettepe.edu.tr/jspui/handle/2062/57

Başlık: Bibliyografik denetim ve Türkiye
Yazar: Sanalan, Ülker
Danışman(lar): Ersoy, Osman
Özet: Son yıllarda gelişen bilim ve teknoloji ve toplumlarda yer alan sosyal, ekonomik ve kültürel değişmeler, bu alanlardaki yayın sayısının hızla artmasına neden olmaktadır. Modern toplumlarda oluşan kütüphanelerin amacının bu bilgi ürünlerini en kısa sürede toplamak, korumak ve gereksinme duyacaklara iletebilecek biçimde düzenlemek olduğu düşünülürse, kütüphanecilik mesleği büyük ve ağır sorumluluklar taşımaktadır. Bugün bir "yayın patlaması" olarak tanımlayacağımız bu görünüm karşısında halan kütüphane sorumluları ve araştırıcılar, etkili yöntemler aramış ve kütüphaneler, dokümantasyon merkezleri, kurumlar ve ülkeler hatta dünya ölçüsünde sınırları aşan bir işbirliğini gerçekleştirmek, bilimsel ve teknolojik gelişmelerin ürünlerinden bilim adamlarının yararlanmalarını sağlamak için girişimlerde bulunmuşlardır. Eldeki yayınlanmış gereçlerin etkin ve düzenlenmiş bir sınıflandırması demek olan "bibliyografik denetim" uzun yıllar izlenen bir ülkü olarak uluslararası örgütlerin ve uzmanların bu konu çevresinde toplanmasına neden olmuştur. Bibliyografik denetim kavramının doğuşu bibliyografik organizasyon adı altında çok öncelere uzanmakta olup gerek bölgesel gerek kişisel kimi girişimler yapılmış ancak, bunların hiçbiri isteneni verememiştir. Unesco, 1950 yılında ilk kez bu konuya eğilerek bibliyografya çalışmaları için gerekli önerilerini yapmış ve gerek üye devletlerin gerekse Unesco'nun görevlerinin ana hatlarını çizmiştir. 1965'de Library of Congress tarafından başlatılan "Ulusal Sağlama ve Kataloglama Programı" ve bu çalışma ve işbirliğinin sonucu "Paylaşılan Katalog Programı" 1966'daki IFLA toplantısında konu edilerek bir "Evrensel Bibliyografik Denetim" (UBC) olarak yorumlanmıştı. IFLA, geniş çapta temsil edilen uluslararası bir kuruluş olarak, görevlerinden birini de uluslararası bibliyografik denetimi, yayının basımından kütüphanelerde yapılan kataloglama işlemlerine kadar uzanan yalın bir süreç olarak tanımlamaktaydı. Evrensel Bibliyografik Denetim (UBC) Kavramını IFLA politikasının başlıca amacı olmasını öneren başkanın bu çağrısı, Unesco ve ilgili kuruluşlarca olumlu karşılandı ve "Evrensel Bibliyografik Denetim" 1973 Ağustos'unda Grenoble'de yapılan IFLA toplantısında genel sorun olarak kabul edilip tartışıldı. İlk kez Franz-George Kaltwasser'in makalesinde ve daha sonra da Dorothy Anderson'un raporunda belirtilen gereksinmeler, UBC yönteminin geliştirilmesi için temel ilkeler olarak kabul edildi. Buna göre IFLA'nın böyle bir programı başlatıp yürütebilmesi 1. Ulusal 2. Uluslararası, olmak Üzere iki düzeyde yapılacak eylemleri gerektirmekteydi. Eğer, Evrensel Bibliyografik Denetim (UBC), bibliyografik verilerin (data) sistematik işlerliğinin sağlanmasını, yayınların dünyanın herhangi bir yerinde basılmasından kütüphanelerce kataloglanmasına kadar uzanan bir süreç olarak kabul ediyorsa t bu sistematik bilgi akışının akılcı, elverişli ve yeniliklere açık bir düzeye erişebilmesi seri halinde bir çok sorunların çözümünü, araştırmaları, işbirliğini, projelerin standardlaştırılmasını ve elde bulunan projelerin tamamlanmasını gerektirecektir. Evrensel düzeyle gerçekleştirilecek önerilerin, uygulamaya konması için daha öncede belirtildiği gibi, yukarıda sıralanan sorunların öncelikle ulusal düzeyde çözümlenmesi gerekirdi. Bu çözüm isteyen sorunları, yukarıda adı geçen yazarların raporlarında belirtilen ulusal düzeydeki teknik gereksinmelerin ışığı altında şöyle sıralayabiliriz. 1. Derleme Yasaları Yayınların genel anlamda kabul edilen elde edilme yöntemi Yasal Derleme'dir (Deposit Copies). Bu derleme yöntemi, çoğaltılmış her yeni yayının belli sayıda kopyelerinin ulusal bir merkeze gönderilmesini sağlar. 2. Standardlaşma derleme yasaları ve buna benzer yöntemlerle yayın veya yayına ilişkin bilgilerin toplanmasından sonra her yayın için kayıtlamanın yapılmasına gelinir. Bu kayıtlamanın tam ve kabulü biçimde yapılabilmesi ve aynı zamanda bilgi alışverişinin pürüzsüz bir yöntemle yürütülebilmesi için eldeki verilerin olabilen en kapsamlı bir biçimde standardizasyonunu gerektirir. Standardlaşmanın başlıca şu alanlarda oluşturulması gerekmektedir a) Kataloglama ve konu analizi standardizasyonu b) İletişimdeki fiziki araçların ve bilgisayar programlarının standardizasyonu. 3. Bütün bu işlemlerin yapılabileceği bir ulusal bibliyografik kuruluşun oluşturulması. Bibliyografik denetim için uluslararası standartları ve diğer gereksinimleri yerine getirebilecek, teknik araç ve en iyi olanaklarla yetiştirilmiş insan gücüne sahip olan kuruluşun genellikle ulusal kütüphaneler olduğu düşünülürse evrensel bibliyografik denetim yönteminin ulusal düzeydeki ilkelerinden olan derleme yoluyla her türlü materyali alan ve ulusal koleksiyonun devamını sağlayan kuruluşunda doğal olarak "ulusal kütüphane" olması gerekmektedir. IFLA'nın 1961'de Paris'te ve 1969'da Kopenhag'da uluslararası koordinasyon ve kataloglama işlemlerindeki birlik çabaların gözle görülen aşamalar olarak göze çarpmaktadır. Böylece bibliyografik kayıtların standardizasyonu üzerindeki yoğun çalışmalar IFLA tarafından 1961 de örgütlenip, kısmen gerçekleştirilebilmiş ve ilk kez kataloglama kuralları uluslararası bir toplantıya getirilerek fiş girişi (entry) üzerindeki görüşlerde büyük ölçüde ayrılıklar giderilebilmiştir. Uluslararası damgayı taşıyan bu kataloglama kuralı olmamasına karşın Anglo-Amerikan Kataloglama Kuralları (AACR) (Anglo-American Cataloging Rules) uluslararası en çok uygulanan kataloglama kuralı olarak nitelendirilmektedir. Alfabetik kataloglamanın özel bir sorunu olan giriş biçimlerinin standardizasyonu amacıyla IFLA Katalog Komitesinin (IFLA Comittee on Cataloging) çalışmaları sonunda monograflar için Uluslararası Standard Bibliyografik Niteleme Kuralları ISBD (M) (International Standard: Bibliographical Description) ve gene IFLA'nın Seri Eserler Komitesinin (IFLA Comission on Serials) çalışmaları ile de Seri Eserler için Uluslararası Standard Bibliyografik Niteleme Kuralları ISBD (S) (International Standart Bibliographical Description) oluşturulmuştur. Uluslararası düzeyde bibliyografik işlemlerin denetimini düzenlemek için kurulan UBC kavramı 1974'de Paris'te yapılan Ulusal Bilgi Sistemi (NATIS) (National Information System) programında da yer almıştır. Buna göre, hükümetler ve kamu kuruluşlarının yetkilileri en formasyon sollamada ve halkın bu konuda eğitilmesi konusunda sorumluluk almaya çağırılmıştır. Evrensel bibliyografik denetim (UBC), NATIS programı içerisinde özellikle gelişmekte olan ülkelerde kalkınma politikasına girerek başarıya ulaşmaktadır. Türkiye'de çok gerekli olan bibliyografik denetim görünürde, ulusal bibliyografya merkezi olan "Milli Kütüphane" tarafından yürütülmektedir. Bibliyografik denetim için yapılan çabalar öteki gelişmiş ülkelerde görüldüğü kadar eski olmamasına karşın, yapılan kişisel ve bölgesel başarılı girişimler görülmektedir. Bibliyografik denetimin gereksinmelerinden olan derleme ve standardlaşma Türkiye'de ilke olarak görülmekle birlikte, etkin olarak işlediğini söylemek zordur. Gerek derlemedeki aksaklıklar ve standardlaşmadaki boşluklar ve gerekse ulusal kütüphanenin içinde bulunduğu koşullar bibliyografik denetimin gereği gibi yapılmasını önlemektedir. Bibliyografik denetim gibi bir programı başlatıp yürütmek bir ulusun tek başına başarıya ulaştıracağı bir eylem değildir ve ayrıca, böyle bir çalışma uluslararası yapılan işbirliğinden de soyutlanamaz. Türkiye'nin bu konuda NATIS ve UBC programını benimsemesi ve bibliyografik denetim alanında alınan kararları gün geçmeden uygulamaya başlaması gerekmektedir.
İngilizce Özet: The scientific and technological developments, added to the social, economic and cultural transformations encountered during the recent years, have caused a speedy increase in the number of publications in these fields. If we are to assume that the objects of the libraries developing among the modern communities is to compile, as soon as possible, these products of information, preserve and arrange them into a system readily to serve those needing same, we must then also agree that the profession of library is indeed faced with enormously heavy responsibilities. In view of this situation, which we may call a "Publication Explotion", librarians and searchers have sicked effective methods and finally developed immense libraries, documentation centers and set up to develop an inter-organizational or even international world wide cooperation to deal with the situation. "Bibliographic Control" which means the organization and classification of the available publications, an objective pursued for long years, has tended the international organizations and experts to unite around this subject. "Bibliographic Control" runs back to many years. It was then known as "Bibliographic Organization" under which various attempts had been made both at individual and regional levels but none could prove sufficient to achieve the desired objectives. UNESCO interested itself with the subject for the first time in 1950. Coming forward with the repuired recommendations in respect of bibliographic activities, it outlined the duties of both, the member nations and those of UNESCO. The national programme for acpuisition and cataloging which was sponsored by the Library of Congress in 1965, and the "Shared Cataloging Programme" resulting out of these acti vities, were the main subjects of the 1966 IFLA Conference, where it has been referred to as the "Universal Bibliographic Control" (UBC). As a widely represented international organization, IFLA considered the international bibliographic control, a process ranging from the printing of the publication to its cataloging in the libraries, to be one of its duties. This call of the President, recommending that the concept of "Universal Bibliographic Control" be one of the main objectives of IFLA, met the positive respond of UNESCO and 190 other organizations. Eventually at the Grenoble meeting of IFLA, held in August 1973, Universal Bibliographic Control was accepted as a general repuirement and was discussed accordingly. The repuirements, first referred to in an article by Franz-George Kaltwasser and later in the report of Dorothy Anderson, served as basic objectives for the development of the UBC process. Accordingly, to enable IFLA to start and pursue such a programme it was necessary that certain attempts were made; 1- national level 2- international level. If it is assumed that Universal Bibliographic Control is a process ranging from securing a systematic workability of the bibliographic data to the printing of the publications in any part of the world and cataloging them into the libraries, it would then call for a sound systematic flow of information, an adequate clear leveling of innovations, the serial resolution of various problems, as well as research, cooperation, standardization and completion of the projects under hand. As it had already pointed out, to enable the implementation of the recommendations to be achieved on the national level, it is necessary that the problems enumerated above be first solved on national level. In the light of the national requirements indicated in the reports of the above mentioned writers, these problems may be listed as following; 1- Collection laws: The generally accepted procedure of collecting publications is the system of "Deposit Copies". Under this collection procedure, certain copies of each new publication are delivered to a national center. 2- Standardization: Following the collection of all publications and relevant information through the collection laws and similar procedures, comes the stage of recording. To enable this recording work to be carried out exactly and prompyly, as well as the maintenance of a smooth exchange of information it is necessary that all available data be most comprehensively standardized. It is further necessary that standardization is mainly carried out in the following fields: a- Standardization of cataloging and subject analysis, b- Standardization of physical transportation and computerized programmes. 3- The establishment of a national bibliographic organization for carrying out all this work. Assuming that the national library would be the most suitable organization, eqaiped 192 with best technical means and personnel repaired for ful filling international standarts and other repuirements for bibliographic control, it would be natural to accept that the "National Library" should be the only organization authorized with the collection of all publications and relevant information in accordance with the collection law, which is one of the national objectives for the national bibliographic control. In this respect, the joint activities of IFLA during the 1961 Paris and 1969 Kopenhagen international coordination and cataloging meetings are the only visible developments. Thus the first extensive activities for the standardization of the bibliographic records were organized and partly realized by IFLA in 1961. Similarly matters such as cataloging methods were tabled for the first time with an international meeting, thus enabling the elimination of big differences in respect of the system of entry. Inspite of lack of an international cataloging method, the Anglo American Cataloging Rules (AACR) is the most widely used in ternational cataloging method. In order to standardize the types of entry, which is a special problem of the alphabetical cataloging, the IFLA Committee of Cataloging has developed an International Standart Bibliographic Description ISBD (M) for monographs. Further the IFLA Committee on Serials has developed an International Standart Bibliographic Description for serial publications ISBD (S). The concept of the Universal Bibliographic Control which has been developed for organizing the bibliographic control activities at international level, has taken place at the National Information System (NATIS) Programme of Paris in 1974. Accordingly governments and public institutions' authorities have been urged to shoulder certain responsibilities for providing information and training people on these matters. Particularly in the developing countries, the Universal Bibliographic Control (UBC) has been successful only when it has been included into the development plan, within the National Information System. In Turkey, the Bibliographic Control which is most essential, is apparently being carried out by "Milli Kütüphane" (National Library) which is the national bibliographic center. Also efforts in this field are not as old as those in the developed countries, individual and regional efforts seem to be rather successful. Although collection and standardization, which are essential for bibliographic control, are considered as objectives in Turkey, one can hardly assert that they function effectively. Due to certain deficiencies in collection and loop holes in the standardization, plus the circumstances facing the National Library prevent a proper bibliographic control. To start and maintain an enermous matter, such as bibliographic control programme, cannot be possibly tackled singly by any country. Nor can it be pursued independently from the international activities. It is most essential that Turkey sympathises with the NATIS and UBC programmes and starts to adopt and apply all decisions taken in the field of bibliographic control without delay.
Tür: Doktora
Yayın Tarihi: 1977
Erişim Hakları: Tam Metin Yok
URI: http://bbytezarsivi.hacettepe.edu.tr/jspui/handle/2062/57
Koleksiyonlarda Görünür:Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü

Bu öğenin dosyaları:

Bu öğeyle ilişkili dosya bulunmamaktadır.

İstatistikler

ArŞivdeki bütün öğeler, aksi belirtilmedikçe, tüm hakları saklı tutulmak şartıyla telif hakkı ile korunmaktadır.

 

Valid XHTML 1.0! Creative Commons Lisansı DSpace Yazılımı Telif Hakkı © 2002-2010  Duraspace - RSS Feed